Vì sao thuốc tê tại chỗ đôi khi kém hiệu quả? Hướng dẫn nha khoa tại Busan

• Gây tê tại chỗ đưa thuốc đến gần các dây thần kinh ở vùng điều trị để tạm thời làm mất cảm giác. Nó không ảnh hưởng đến ý thức.
• Có những lý do khiến thuốc tê đôi khi kém hiệu quả hơn. Thường gặp nhất là răng hàm dưới phía sau, nơi xương dày, và vùng đang viêm nặng.
• Có nhiều phương pháp khác nhau: làm tê bề mặt, tiêm tại chỗ, hoặc phong bế thân dây thần kinh. Bác sĩ nha khoa ở Busan và nhiều nơi khác kết hợp chúng tùy tình huống.
• Có một giới hạn về lượng thuốc tê có thể dùng trong một lần hẹn, nên đôi khi điều trị được chia thành nhiều lần hẹn.

"Thuốc tê không có tác dụng với tôi." Chúng tôi thường nghe câu này tại phòng khám ở Seomyeon, Busan. Thực tế, cùng một người có thể tê khác nhau tùy vào chiếc răng nào được điều trị và mức độ viêm của ngày hôm đó. Dành cho bệnh nhân đang sống hoặc đến khám tại Hàn Quốc, chúng tôi có phiên dịch tiếng Việt 1:1 từ buổi tư vấn đầu tiên cho đến khi kết thúc điều trị.

Phần lớn những gì mọi người gọi là "cơ địa của tôi" thực ra có thể giải thích được. Bài viết này nói về việc gây tê tại chỗ chặn những gì, vì sao có ngày nó kém hiệu quả hơn, và cần lưu ý điều gì cho đến khi thuốc tê hết tác dụng.

Gây tê tại chỗ thực sự chặn những gì?

Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA) mô tả gây tê tại chỗ là đưa thuốc vào quanh các dây thần kinh ngoại biên ở vùng điều trị. Nó chặn nhiều hơn là chỉ cơn đau.

• đau
• nhiệt độ
• áp lực
• xúc giác
• đôi khi, cả vận động

Một câu quan trọng tiếp theo. Gây tê tại chỗ không ảnh hưởng đến ý thức. Vì lý do này, KDCA mô tả đây là phương pháp tương đối an toàn so với các cách tác động lên hệ thần kinh trung ương.

Nó cũng khác với thứ mọi người gọi là "nha khoa không đau" (an thần). An thần giúp bạn thư giãn, còn gây tê tại chỗ làm mất cảm giác đau.

KDCA liệt kê một số ưu điểm. Thuốc tê có tác dụng nhanh và hết tác dụng cũng nhanh. Nó làm giảm căng thẳng trong lúc điều trị và giảm đau sau khi điều trị kết thúc.

Khi thuốc tê có chứa chất co mạch, một loại thuốc làm thu hẹp mạch máu, tình trạng chảy máu cũng ít hơn.

Đó là lý do vì sao KDCA cho biết gây tê tại chỗ thường vẫn được sử dụng kể cả khi gây mê toàn thân hoặc an thần. Ngủ thiếp đi không có nghĩa là hết đau. Giữ cho quá trình điều trị dễ chịu vẫn luôn là công việc của gây tê tại chỗ, từ đầu đến cuối.

Bác sĩ nha khoa dùng những loại gây tê tại chỗ nào?

KDCA chia gây tê tại chỗ thành ba loại theo phạm vi thuốc lan tới. Trong phòng điều trị, bác sĩ kết hợp chúng tùy theo từng tình huống.

Gây tê bề mặt: làm tê lớp bề mặt

Gây tê bề mặt nghĩa là bôi hoặc xịt thuốc lên nướu để các đầu dây thần kinh trên bề mặt trở nên kém nhạy. Phương pháp này thường không dùng riêng một mình. Nó giúp giảm cảm giác châm khi kim tiêm đi vào.

Đây là điều chúng tôi thực hiện đầu tiên cho những bệnh nhân sợ kim tiêm. Việc tiêm thuốc chậm rãi cũng tạo ra sự khác biệt rõ rệt.

Giới hạn của phương pháp này khá rõ ràng. KDCA giải thích rằng nó tác động lên lớp niêm mạc bề mặt nhưng không tiếp cận được lớp màng bao quanh xương. Niêm mạc miệng cũng hấp thụ thuốc rất nhanh, nên không nên bôi một lượng lớn trên diện rộng.

Gây tê thấm: tiêm ngay tại chỗ

Gây tê thấm nghĩa là tiêm thuốc để nó thấm vào và làm tê các đầu dây thần kinh ở khu vực đó. Phương pháp này phổ biến khi điều trị một hoặc hai răng. Khi kết hợp với chất co mạch, nó cũng giúp kiểm soát chảy máu.

Phong bế dây thần kinh: chặn thân dây thần kinh

Phong bế dây thần kinh đưa thuốc đến vị trí dây thần kinh phân nhánh, nhờ đó chặn đường truyền tín hiệu đau. Theo KDCA, phương pháp này làm tê một vùng rộng hơn, sâu hơn chỉ với một lượng thuốc nhỏ hơn và kéo dài lâu hơn. Kim tiêm cũng không cần đâm vào nhiều lần.

Có một sự đánh đổi. Vùng bị tê có thể rộng hơn dự tính, hoặc cảm giác tê có thể kéo dài lâu hơn. Vì kim đi sâu hơn, dây thần kinh hoặc mạch máu có thể bị tổn thương, hoặc thuốc có thể đi vào mạch máu.

Nếu môi dưới và lưỡi của bạn cũng bị tê, đó là vì phương pháp này đã được sử dụng.

Vì sao răng hàm dưới hoặc răng đang viêm lại khó gây tê hơn?

Có một lời giải thích về mặt giải phẫu. KDCA giải thích rằng ở nơi lớp xương ngoài mỏng, như hàm trên, chỉ riêng gây tê thấm cũng có thể làm tê tốt phần lớn các răng.

Hàm dưới thì khác, với lớp xương ngoài dày và đặc. KDCA ghi nhận chỉ riêng gây tê thấm gặp khó khăn với răng hàm dưới phía sau, nơi chân răng nằm xa bề mặt xương. Thuốc khó đi xuyên qua xương để đến được dây thần kinh.

Vì vậy, ở những nơi gây tê thấm không hiệu quả, KDCA cho biết sẽ bổ sung phong bế dây thần kinh hoặc tiêm vào dây chằng quanh chân răng. Với răng hàm dưới phía sau, việc kết hợp phong bế dây thần kinh ổ răng dưới cùng với gây tê thấm được xem là cách làm tiêu chuẩn.

Tình trạng viêm là lý do thứ hai. KDCA giải thích rằng ở những vùng đang viêm nặng, gây tê thấm thông thường có thể kém hiệu quả hơn, và cần bổ sung thêm phương pháp gây tê như phong bế dây thần kinh.

Đây là lý do vì sao thuốc tê có thể cảm thấy yếu hơn vào ngày bạn đến khám khi đang sưng và đau. Điều này thường xảy ra nhiều hơn với những người trì hoãn việc đi khám trong thời gian dài.

Vì vậy đôi khi chúng tôi thay đổi thứ tự điều trị. Tài liệu hướng dẫn về răng khôn của KDCA cho biết việc nhổ răng trong lúc viêm nặng sẽ lành kém và có thể khiến nhiễm trùng lan rộng. Việc lành thương sẽ dễ dàng hơn khi tình trạng viêm được kiểm soát trước.

Đó là lý do vì sao đôi khi chúng tôi kê thuốc trước thay vì điều trị ngay trong ngày hôm đó. Đây không phải là sự trì hoãn. Đây là làm theo đúng thứ tự cần thiết.

Bạn có thể tiêm thuốc tê tại chỗ an toàn tối đa bao nhiêu lần?

Khi điều trị kéo dài, thêm thuốc tê sẽ được bổ sung trong quá trình đó. Nhưng không thể dùng thuốc tê không giới hạn. KDCA nêu rõ các giới hạn bằng con số cụ thể.

Với lidocaine, loại thuốc tê được dùng nhiều nhất trong nha khoa, liều tối đa khuyến nghị là 7 mg cho mỗi kg cân nặng, tối đa 500 mg. Với người trưởng thành nặng 70 kg, con số này tương đương khoảng 13 ống thuốc tê tiêu chuẩn.

Có một giới hạn thứ hai dành cho epinephrine, chất co mạch được pha vào thuốc tê. KDCA đưa ra liều an toàn là 0,2 mg cho người khỏe mạnh và 0,04 mg cho người có bệnh tim nghiêm trọng.

Tính theo số ống thuốc, con số này vào khoảng 11 ống cho người khỏe mạnh và khoảng 2 ống cho người có bệnh tim.

Có thể thấy giới hạn liều thấp hơn nhiều đối với người đang dùng thuốc tim mạch hoặc huyết áp. KDCA lưu ý rằng thuốc tê có chứa chất co mạch có thể bị hạn chế tùy theo bệnh sử, nên điều này cần được hỏi kỹ trước khi điều trị.

Nếu bạn đang dùng thuốc tim mạch hoặc huyết áp, xin vui lòng luôn cho chúng tôi biết. Giới hạn liều sẽ thay đổi, và trong một số trường hợp chúng tôi sẽ đổi sang loại thuốc tê khác. Bạn có thể mang theo ảnh chụp nhãn thuốc đang dùng.

Vì vậy chúng tôi tính toán trước có thể làm được bao nhiêu trong một lần hẹn. Có những ngày chúng tôi đề nghị chia điều trị ra thành nhiều buổi thay vì hoàn thành tất cả cùng lúc, thường là vì lý do này.

Trẻ em cần được chú ý cẩn thận hơn nữa. KDCA cho biết liều tối đa được tính theo cân nặng, và khuyến nghị dùng loại thuốc tê nồng độ thấp hơn vì lo ngại độc tính.

Thuốc tê tại chỗ mất bao lâu để có tác dụng, và khi nào hết tác dụng?

Chúng tôi thường được hỏi điều này. Theo KDCA, thuốc tê cần từ vài giây đến hơn 10 phút để có tác dụng. Khi có chất co mạch, hiệu quả kéo dài khoảng một giờ, tùy vào loại thuốc và phương pháp.

Tuy nhiên, cảm giác trở lại hoàn toàn cần nhiều thời gian hơn thế. Đó là lý do vì sao môi của bạn có thể vẫn còn tê một lúc lâu sau khi điều trị kết thúc.

Hiếm khi, có thể xảy ra một tình huống khác. Trong lúc phong bế dây thần kinh hàm dưới, nếu kim đi quá sâu về phía sau, thuốc có thể đi vào tuyến mang tai bên dưới tai. Khi đó các cơ mặt có thể tạm thời ngừng cử động.

KDCA cho biết tình trạng này kéo dài khoảng 2 đến 3 giờ, cho đến khi thuốc hết tác dụng. Nhiều người khá bất ngờ khi gặp điều này, nên chúng tôi thường báo trước. Nếu mắt bạn không nhắm kín được, hãy dùng nước mắt nhân tạo, và báo ngay cho chúng tôi nếu tình trạng không cải thiện theo thời gian.

Phong bế dây thần kinh sâu cũng có thể gây dị cảm, một cảm giác bất thường như tê rần. KDCA giải thích rằng phần lớn tình trạng dị cảm tự hồi phục mà không cần điều trị.

Đối với nhổ răng khôn, KDCA đưa ra những con số cụ thể hơn. Dị cảm tự hồi phục ở 96% trường hợp đối với dây thần kinh ổ răng dưới và 87% đối với dây thần kinh lưỡi, thường trong vòng 1 đến 2 tháng.

Tuy vậy, một số trường hợp kéo dài lâu hơn. Nếu bạn cảm thấy có điều gì không ổn, hãy báo cho chúng tôi sớm để cùng theo dõi.

Nếu bạn sợ kim tiêm thì sao?

Nhiều người trì hoãn việc đi khám răng vì sợ chính mũi tiêm. Nỗi sợ đó có thể biểu hiện thành một phản ứng cơ thể thực sự.

KDCA ghi nhận rằng đau hoặc sợ hãi trong lúc tiêm có thể khiến một người ngất xỉu. Tài liệu liệt kê những dấu hiệu cảnh báo có thể xuất hiện trước khi ngất.

• cảm giác nghẹt, khó chịu hoặc buồn ngủ
• bụng cồn cào hoặc buồn nôn
• đổ mồ hôi lạnh và mặt tái nhợt
• tay chân lạnh, và cảm giác choáng váng

KDCA cho biết những dấu hiệu này có thể xuất hiện từ vài giây đến vài phút trước khi ngất. Hãy báo ngay cho đội ngũ nha khoa để việc điều trị được tạm dừng và xử lý kịp thời.

Xin đừng cố chịu đựng một mình; chỉ cần giơ tay lên. Trong phần lớn trường hợp, ngả ghế ra sau với đầu thấp và chân nâng cao là đủ để hồi phục.

Khi nỗi sợ khiến việc điều trị trở nên quá khó khăn, chúng tôi cũng cân nhắc phương pháp an thần. Tài liệu hướng dẫn về an thần của KDCA liệt kê lo âu và sợ hãi mạnh là lý do để dùng phương pháp này. Tài liệu cũng liệt kê những trường hợp gây tê tại chỗ kém hiệu quả và cần kiểm soát đau nhiều hơn.

Ngay cả khi có an thần, gây tê tại chỗ vẫn được thực hiện. Phương pháp này không thay thế cho phương pháp kia.

Bạn cần lưu ý điều gì sau khi điều trị tại Busan?

Đôi khi điều xảy ra sau điều trị còn quan trọng hơn. KDCA lưu ý rõ rằng bệnh nhân, đặc biệt là trẻ em, có thể cắn, nhai hoặc cào vào vùng bị tê và làm tổn thương chính mình vì không cảm thấy đau.

Vậy đây là lời khuyên của chúng tôi cho những giờ sau khi gây tê tại chỗ.

Nếu bạn vừa nhổ răng hoặc phẫu thuật nướu, còn có thêm một bộ lưu ý khác. Tài liệu hướng dẫn về răng khôn của KDCA khuyên như sau.

1. Cắn chặt gạc trong khoảng 30 phút.
2. Không dùng ống hút.
3. Không chạm vào vùng đó bằng lưỡi hoặc ngón tay.

Cục máu đông bị bong ra sẽ làm chậm quá trình lành thương, đó là lý do những bước này quan trọng.

KDCA cho biết không cần xét nghiệm đặc biệt nào trước khi gây tê tại chỗ. Thay vào đó, tài liệu nhấn mạnh việc hỏi kỹ trước khi điều trị. Đây là những điều chúng tôi thường hỏi bạn:

• bạn từng gặp khó khăn với thuốc tê trước đây hay chưa
• có chẩn đoán hoặc đang dùng thuốc tim mạch, huyết áp hay tuyến giáp hay không
• bạn có từng được thông báo có vấn đề về gan hoặc thận hay không
• có dị ứng với thuốc hoặc thực phẩm nào không
• bạn có đang mang thai hoặc cho con bú hay không
• bạn có sợ tiêm nhiều hay không

Vì sao lại hỏi về gan hoặc thận? KDCA giải thích rằng những tình trạng này có thể làm chậm quá trình cơ thể đào thải thuốc, khiến nồng độ thuốc trong máu tăng lên. Những chi tiết nhỏ đó giúp chúng tôi cân chỉnh liều lượng phù hợp.

Các câu hỏi thường gặp

Tôi có thực sự là người mà thuốc tê không có tác dụng không?

Điều này có thể xảy ra, nhưng thường liên quan đến vị trí và tình trạng của chiếc răng. KDCA giải thích rằng thuốc tê có thể kém hiệu quả hơn ở nơi xương dày, như hàm dưới, và nơi đang viêm nặng. Trong những trường hợp đó, chúng tôi sẽ thay đổi hoặc bổ sung thêm phương pháp.

Tôi có thể lái xe sau khi gây tê tại chỗ không?

Nếu bạn chỉ được gây tê tại chỗ, nó không ảnh hưởng đến ý thức, nên nhìn chung việc lái xe vẫn ổn. Vào ngày bạn có dùng thêm an thần, bạn không nên lái xe. Chúng tôi sẽ báo trước để bạn đi cùng người khác vào ngày đó.

Phương pháp này có an toàn trong thai kỳ không?

KDCA mô tả các loại thuốc tê tại chỗ và chất co mạch dùng trong nha khoa là an toàn cho phụ nữ mang thai và cho con bú, với lưu ý để thuốc không đi vào mạch máu. Điều này còn tùy vào giai đoạn thai kỳ và tình trạng sức khỏe của bạn, nên chúng tôi sẽ quyết định cùng với bác sĩ sản khoa của bạn.

Tôi có thể được điều trị bằng tiếng Việt tại Busan không?

Có. Chúng tôi cung cấp dịch vụ thông dịch tiếng Việt 1:1 từ buổi tư vấn đầu tiên cho đến khi kết thúc điều trị. Phòng khám nằm gần lối ra số 2 ga Seomyeon (đi bộ 5 phút), đối diện khách sạn Lotte Busan, bạn có thể gọi 010-8555-2854 (+82-10-8555-2854 nếu gọi từ nước ngoài).

Tài liệu tham khảo

• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Gây tê tại chỗ trong nha khoa" — định nghĩa và ưu điểm của gây tê tại chỗ, các phương pháp gây tê bề mặt, gây tê thấm và phong bế dây thần kinh, sự khác biệt giữa hàm trên và hàm dưới, hiệu quả giảm ở vùng viêm, liều tối đa của lidocaine và epinephrine, thời gian tác dụng, dấu hiệu cảnh báo ngất và biến chứng, và hướng dẫn cho phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ em
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "An thần trong nha khoa" — khi nào nên dùng an thần, vì sao gây tê tại chỗ vẫn được thực hiện song song, và những lưu ý khi về nhà
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Răng khôn" — thứ tự nhổ răng khi viêm nặng, tỷ lệ và thời gian hồi phục của dị cảm dây thần kinh ổ răng dưới và dây thần kinh lưỡi, và chăm sóc sau khi nhổ răng
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Bệnh nướu răng (viêm nha chu)" — phẫu thuật lật vạt nướu được thực hiện dưới gây tê tại chỗ và các giai đoạn điều trị nha chu
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Cấy ghép implant nha khoa" — kiểm tra tình trạng sức khỏe tổng quát và các loại thuốc đang dùng trước khi phẫu thuật