Hàm kêu lục cục và TMJ: Khi nào cần điều trị tại Busan?

• Một rối loạn khớp thái dương hàm (TMJ) không phải là một bệnh đơn lẻ. Đây là tên gọi chung cho nhiều tình trạng khác nhau của cơ nhai và khớp hàm.
• Nguồn tin cho biết chấn thương và căng thẳng là hai nguyên nhân lớn nhất, cùng với việc nhai thức ăn cứng lâu ngày và thói quen nghiến răng.
• Điều trị bảo tồn được ưu tiên trước. Vật lý trị liệu và máng nhai (bite splint) là hai phương pháp thường dùng nhất.
• Nguồn tin cũng nói rằng khớp hàm có thể điều trị được, nhưng bản thân tiếng kêu lục cục lại thường khó điều trị dứt điểm.

"Hàm tôi kêu lục cục khi há miệng. Có cần điều trị không?" Đây là câu chúng tôi thường nghe tại phòng khám ở Seomyeon, Busan, và một tiếng kêu đơn thuần được nhìn nhận khác với tiếng kêu kèm theo đau hoặc há miệng hạn chế. Dành cho bệnh nhân đang sống hoặc đến khám tại Hàn Quốc, chúng tôi có phiên dịch tiếng Việt 1:1 từ buổi tư vấn đầu tiên cho đến khi kết thúc điều trị.

Bài viết này dựa trên các mục về rối loạn khớp thái dương hàm và trật khớp hàm trong từ điển bệnh lý của Trung tâm Y tế Asan. Bài viết cũng dùng các trang của Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA về nghiến răng và về đau răng, đau mạn tính, cùng các bài báo của tờ báo hiệp hội nha khoa Hàn Quốc.

Rối loạn khớp thái dương hàm là gì?

TMJ là viết tắt của temporomandibular joint, tức khớp thái dương hàm. Nguồn tin mô tả rối loạn khớp thái dương hàm là một thuật ngữ bao gồm nhiều tình trạng khác nhau của cơ nhai và khớp hàm.

Nó bao gồm tiếng kêu từ khớp, đau, và khó khăn khi há miệng hoặc ngậm miệng lại. Vì vậy chỉ riêng từ "TMJ" không nói lên một vấn đề đơn lẻ cụ thể nào.

Các triệu chứng được mô tả như sau:

• đau ở tai, má hoặc thái dương khi há miệng
• tiếng kêu lục cục hoặc lạo xạo từ khớp
• trong trường hợp nặng, miệng không thể há ra được
• trong trường hợp nặng, miệng đột nhiên không thể ngậm lại được

Có một điều cần xác định trước tiên. Đó chỉ là tiếng kêu đơn thuần, tiếng kêu kèm theo đau, hay miệng đã bắt đầu há ra ít hơn trước?

Cùng một tiếng kêu lục cục nhưng có thể cần bước xử lý khác nhau tùy vào việc rơi vào trường hợp nào trong ba trường hợp trên. Đó là điểm khởi đầu cho bất kỳ đánh giá TMJ nào.

Nguyên nhân gây ra vấn đề TMJ là gì?

Nguồn tin cho biết rối loạn TMJ có thể xuất phát từ việc nhai thức ăn cứng trong thời gian dài hoặc thói quen nghiến răng. Chấn thương và căng thẳng được nêu là hai nguyên nhân lớn nhất.

Trang của KDCA về nghiến răng đáng để đọc thêm. Nghiến răng được chia thành nghiến răng khi ngủ và nghiến răng ban ngày.

Trang này liên hệ việc nghiến răng với nhiều yếu tố:

• căng thẳng
• rối loạn giấc ngủ
• hút thuốc và uống rượu
• caffeine
• một số loại thuốc

Trang này cũng cho biết nghiến răng có thể gây mòn và gãy răng, bệnh nướu răng, bệnh khớp TMJ và đau đầu. Vì vậy thói quen nghiến răng và tình trạng hàm kêu lục cục có thể nằm trong cùng một bức tranh.

Cùng trang tin còn có một điều đáng chú ý nữa. Trang tin khẳng định rõ ràng rằng khớp cắn lệch (sai khớp cắn) không phải là nguyên nhân gây nghiến răng.

Nói cách khác, một khớp cắn trông có vẻ hơi lệch không tự động là lý do khiến ai đó nghiến răng. Điều này quan trọng khi quyết định cách điều trị triệu chứng TMJ.

Trang của KDCA về đau răng và đau mạn tính cũng nêu một điểm tương tự. Các dây thần kinh trong khoang miệng và vùng mặt đan xen chặt chẽ với nhau, nên cơn đau có thể thay đổi theo cả tình trạng thể chất lẫn tinh thần.

Trang tin cho biết cấu trúc và chuyển động của khớp TMJ cùng khớp cắn cần được đánh giá cùng nhau. Trang tin cũng nói rằng khớp cắn không tốt không nhất thiết gây ra đau.

TMJ được kiểm tra như thế nào tại Busan?

Nguồn tin nêu ra bốn loại xét nghiệm. Mỗi loại xem xét một khía cạnh khác nhau của vấn đề.

1. kiểm tra khớp cắn, xem cách các răng hàm phía sau khớp với nhau
2. chụp X-quang, cho thấy tình trạng khớp và các thay đổi của xương
3. chụp MRI
4. đo điện cơ, đo độ căng của cơ

Tờ báo hiệp hội nha khoa Hàn Quốc đưa tin về một hội nghị mùa thu của hiệp hội TMJ Hàn Quốc. Bài báo cho biết MRI, CT và siêu âm đều được dùng trong chẩn đoán.

Về điều trị, hội nghị đề cập đến liệu pháp tiêm tăng sinh (prolotherapy), tiêm PDRN và miễn dịch học xương. Mối liên hệ với rối loạn giấc ngủ và nghiến răng cũng được bàn đến.

Điều này cho thấy chẩn đoán và điều trị TMJ vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện. Đây là một lĩnh vực còn đang phát triển, chưa phải là điều đã được chốt lại.

Một tiếng kêu nghe được từ bên ngoài không cho thấy điều gì đang xảy ra bên trong khớp. Chụp hình ảnh là cách để thấy được cấu trúc phía sau tiếng kêu đó.

Những gì bạn tự kể lại cũng quan trọng không kém hình ảnh chụp được. Trước buổi khám, sẽ hữu ích nếu bạn ghi lại một vài điểm sau:

• chỉ có tiếng kêu đơn thuần, hay tiếng kêu kèm theo đau
• đau ở đâu: gần tai, ở má hay ở thái dương
• miệng có há ra ít hơn trước không
• bạn có nghiến hoặc siết chặt răng không, vào ban ngày hay ban đêm
• bạn nhai thức ăn cứng thường xuyên đến mức nào, và đang chịu áp lực căng thẳng ra sao
• từng bị chấn thương hàm hay không, và có đang hoặc từng niềng răng hay không

Mỗi điểm đều liên quan đến một nguyên nhân hoặc triệu chứng được nêu trong các nguồn tin. Gộp lại, chúng giúp quyết định cần làm xét nghiệm nào.

TMJ được điều trị như thế nào?

Nguồn tin liệt kê thuốc, vật lý trị liệu, máng nhai, liệu pháp hành vi và các bài tập. Các phương pháp bảo tồn thường được thử trước tiên.

Trong số đó, vật lý trị liệu và máng nhai được dùng nhiều nhất. Mỗi phương pháp có vai trò riêng.

Vật lý trị liệu bao gồm chườm ấm, siêu âm trị liệu và laser. Máng nhai là một khí cụ đeo trong miệng giúp hàm ở vị trí ổn định.

Dùng thuốc nghĩa là thuốc giảm đau kèm tác dụng kháng viêm và thuốc giãn cơ. Những thuốc này được kê đơn như một phần của kế hoạch điều trị tổng thể.

Trang của KDCA về nghiến răng nêu máng ổn định khớp cắn là phương pháp được dùng rộng rãi nhất hiện nay. Phương pháp này được kết hợp với tiêm botulinum toxin, quản lý căng thẳng và liệu pháp hành vi nhận thức.

Nên đeo máng nhai trong bao lâu? Nguồn tin mô tả mục đích của máng nhai là giúp hàm giữ ổn định, nhưng không đưa ra con số tuần hay tháng cụ thể.

Đây là một điều trị được điều chỉnh theo triệu chứng và phản ứng của bạn. Vì vậy thời gian phụ thuộc vào diễn tiến thực tế chứ không phải một khoảng thời gian cố định từ đầu.

Vì sao điều trị bảo tồn lại được ưu tiên trước? Vì các bước này có thể dừng lại hoặc thay đổi nếu chúng không mang lại hiệu quả.

Mài răng để thay đổi khớp cắn là điều không thể đảo ngược. Xét việc các nguồn tin nói rằng khớp cắn không tốt không phải là nguyên nhân gây nghiến răng, và cũng không nhất thiết gây đau, thứ tự điều trị ở đây rất quan trọng.

Vì vậy một kế hoạch điều trị TMJ điển hình thường bắt đầu bằng nghỉ ngơi, giữ ấm, điều chỉnh thói quen và dùng máng nhai. Phản ứng với các bước này sau đó sẽ định hướng bước tiếp theo.

Bản thân tiếng kêu lục cục có cần điều trị không?

Theo đúng lời của nguồn tin: khớp hàm có thể điều trị được, nhưng tiếng kêu từ khớp lại thường khó điều trị dứt điểm.

Vì vậy nếu chỉ có tiếng kêu mà không đau và không bị hạn chế há miệng, việc loại bỏ tiếng kêu thường không phải là mục tiêu điều trị. Thay vào đó, thói quen được điều chỉnh và tình trạng hàm được theo dõi theo thời gian.

Nếu có đau, hoặc miệng trở nên khó há hơn, lý do cần điều trị TMJ trở nên rõ ràng. Đó là ranh giới phân biệt hai trường hợp.

Nguồn tin cũng mô tả điều có thể xảy ra nếu rối loạn TMJ bị bỏ mặc trong thời gian dài. Viêm khớp có thể xuất hiện tại khớp, hàm có thể trở nên lệch, và miệng có thể chỉ há được rất ít.

Một hàm gặp trục trặc khiến việc ăn uống trở nên khó khăn. Nuốt thức ăn chưa được nhai kỹ có thể gây khó tiêu.

Bạn có thể tự chăm sóc TMJ tại nhà bằng cách nào?

Nguồn tin nêu ra năm lưu ý cho bất kỳ ai bị rối loạn TMJ:

1. tránh há miệng quá rộng
2. tránh giữ trạng thái căng thẳng trong thời gian dài
3. tập thói quen giữ hai hàm răng trên và dưới tách rời nhau
4. chườm ấm vùng bị đau
5. tránh thức ăn cứng và dai

Điểm thứ ba quan trọng nhất. Việc hai hàm răng trên và dưới chạm nhau vốn dĩ chủ yếu chỉ xảy ra khi nhai.

Nhiều người giữ hai hàm răng chạm nhẹ vào nhau suốt cả ngày. Điều đó khiến các cơ hàm phải hoạt động trong khi lẽ ra chúng cần được nghỉ ngơi.

Một cách kiểm tra đơn giản là chú ý đến hàm răng của bạn vài lần trong ngày. Nếu chúng đang chạm nhau trong khi bạn không ăn, hãy để hàm thả lỏng và tách hai hàm răng ra.

Chườm ấm lên vùng hàm bị đau cũng nằm trong danh sách các phương pháp vật lý trị liệu. Đây là điều bạn có thể tự làm tại nhà giữa các lần tái khám.

Các câu hỏi thường gặp

Hàm tôi chỉ kêu lục cục thôi. Tôi có thể để vậy không?

Nếu không đau và miệng vẫn há được rộng như trước, tình trạng này thường được theo dõi theo thời gian. Nguồn tin cũng cho biết rối loạn TMJ không được điều trị có thể dẫn đến viêm khớp, lệch hàm hoặc hạn chế há miệng. Nếu có thêm đau hoặc cảm giác kẹt khớp cùng với tiếng kêu, bạn nên đi khám để kiểm tra.

Mài khớp cắn của tôi đi có giúp hết không?

Thay đổi khớp cắn cần hết sức thận trọng. Các trang của KDCA cho biết sai khớp cắn không phải là nguyên nhân gây nghiến răng và cũng không nhất thiết gây đau, còn nguồn tin về TMJ luôn ưu tiên điều trị bảo tồn trước. Việc kiểm tra phản ứng với máng nhai và vật lý trị liệu cần được thực hiện trước bất kỳ bước nào không thể đảo ngược.

Hàm tôi bắt đầu đau trong lúc niềng răng. Tôi nên làm gì?

Tờ báo hiệp hội nha khoa Hàn Quốc đưa tin về một tranh chấp chỉnh nha kéo dài, trong đó không có giấy đồng ý điều trị được ký. Bên hòa giải kết luận phòng khám có trách nhiệm vì đã không giải thích đầy đủ.

Bình luận về vụ việc này, một phó chủ tịch của Hiệp hội Khoa học Nha khoa Hàn Quốc đưa ra lời khuyên rõ ràng. Tiền sử TMJ nên được kiểm tra và ghi lại trước khi niềng răng, cùng với việc khám khớp kỹ lưỡng ở giai đoạn chẩn đoán. Nếu triệu chứng ở hàm xuất hiện trong quá trình điều trị, hãy báo ngay cho đội ngũ chỉnh nha của bạn thay vì cố chịu đựng.

Tôi có thể khám TMJ bằng tiếng Việt tại Busan không?

Có. Chúng tôi cung cấp dịch vụ thông dịch tiếng Việt 1:1 từ buổi tư vấn đầu tiên cho đến khi kết thúc điều trị. Phòng khám nằm gần lối ra số 2 ga Seomyeon (đi bộ 5 phút), đối diện khách sạn Lotte Busan; hãy gọi 010-8555-2854 (+82-10-8555-2854 nếu gọi từ nước ngoài).

Tài liệu tham khảo

• Từ điển bệnh lý Trung tâm Y tế Asan, "Rối loạn khớp thái dương hàm" — định nghĩa, nguyên nhân gồm chấn thương và căng thẳng, triệu chứng, kiểm tra khớp cắn, X-quang, MRI và đo điện cơ, điều trị bảo tồn bằng vật lý trị liệu và máng nhai, ghi chú rằng tiếng kêu từ khớp thường khó điều trị, diễn tiến nếu không điều trị, và các lưu ý hằng ngày
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Nghiến răng (Bruxism)" — nghiến răng khi ngủ và nghiến răng ban ngày, các yếu tố liên quan, khẳng định sai khớp cắn không phải là nguyên nhân, ảnh hưởng gồm bệnh khớp TMJ, và điều trị bằng máng ổn định khớp cắn, botulinum toxin, quản lý căng thẳng và liệu pháp hành vi nhận thức
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Đau răng và đau mạn tính" — cách cơn đau vùng miệng và mặt thay đổi theo cơ thể và tinh thần, đánh giá cấu trúc khớp, chuyển động và khớp cắn cùng nhau, và ghi chú rằng sai khớp cắn không nhất thiết gây đau
• Báo hiệp hội nha khoa Hàn Quốc Dailydental, "Nhìn lại TMJ qua hình ảnh học và liệu pháp tiêm" — một hội nghị học thuật về MRI, CT và siêu âm, tiêm tăng sinh, tiêm PDRN, miễn dịch học xương, và mối liên hệ với rối loạn giấc ngủ và nghiến răng
• Báo hiệp hội nha khoa Hàn Quốc Dailydental, "Đặt mục tiêu điều trị và thống nhất trước khi chỉnh nha" — một vụ tranh chấp chỉnh nha, kết luận thiếu giải thích, và lời khuyên kiểm tra, ghi lại tiền sử TMJ trước khi niềng răng và xử lý kịp thời khi có vấn đề trong quá trình điều trị