Implant toàn hàm có làm thay đổi giọng nói? Hướng dẫn tại Busan

• Phát âm phụ thuộc vào nơi lưỡi chạm răng và vòm miệng, nên hình dạng miệng mới có thể làm thay đổi giọng nói của bạn.
• Thích nghi với hàm giả mới mất vài tuần đến vài tháng, với tốc độ khác nhau ở mỗi người.
• Một báo cáo ca đã truy ra âm /s/ bị xì hơi là do hình dạng vòm miệng phía trước và đã sửa được.
• Các ca implant toàn hàm đã dùng răng tạm để kiểm tra phát âm trước khi làm răng cuối.

Trong các buổi tư vấn implant toàn hàm tại Seomyeon, Busan, một số người lo về việc nói hơn là về phẫu thuật. Điều này đặc biệt đúng với những người mà công việc phụ thuộc vào lời nói, như giảng dạy hay bán hàng. Với các bạn người Việt đang sống hoặc đến Hàn Quốc, chúng tôi có phiên dịch tiếng Việt 1:1 từ buổi tư vấn đầu tiên cho đến khi kết thúc điều trị.

Bài viết này dùng tài liệu y tế công và các báo cáo ca từ tạp chí phục hình. Bài giải thích vì sao phát âm có thể thay đổi và cách kiểm tra.

Vì sao phát âm phụ thuộc vào hình dạng miệng?

Khoa Phục hình, Trường Nha Đại học Yonsei đã công bố một báo cáo ca trên Tạp chí Hội Phục hình Hàn Quốc. Báo cáo giải thích chi tiết mối liên hệ giữa phát âm và hình dạng miệng.

Với các âm tạo ra giữa lưỡi và vòm miệng, hình dạng bề mặt vòm miệng rất quan trọng. Âm /s/ hình thành khi một rãnh xuất hiện ở giữa lưỡi và một luồng khí mở ra phía sau răng cửa trên.

Với /t/, /d/ và /n/, lưỡi phải ép chặt vào vòm miệng cứng. Với /k/ và /g/, lưỡi chạm vào vòm miệng mềm ở phía sau của vòm miệng.

Một nghiên cứu được bài báo trích dẫn thấy rằng người có răng thật có một đường cong đặc trưng ở vòm miệng phía trước. Hình dạng này đặc biệt quan trọng với /s/ và /sh/, và điều tương tự cũng đúng với vòm miệng phía trước của hàm giả.

Khi implant toàn hàm tái tạo toàn bộ răng trên, bề mặt lưỡi chạm vào cũng mới. Vì vậy nên biết trước rằng phát âm của bạn có thể thay đổi.

Vị trí răng cửa và chiều cao khớp cắn làm thay đổi những âm nào?

Các âm tạo bởi hai môi chạm nhau, như /b/, /p/ và /m/, gọi là âm hai môi. Chiều cao của khớp cắn gọi là kích thước dọc. Bài báo nói âm hai môi có thể bị ảnh hưởng nếu chiều cao này quá lớn.

Vì vậy kiểm tra xem môi có khép lại thoải mái không là điều quan trọng. Ngay cả với chiều cao phù hợp, vấn đề vẫn có thể phát sinh từ vị trí răng cửa và mặt phẳng nhai.

Điều này áp dụng cho các âm tạo ra khi môi dưới chạm rìa răng cửa trên, như /f/ và /v/. Nếu mặt phẳng nhai cao hơn môi dưới, môi khó chạm tới răng và âm bị mờ.

Bài báo nói hầu hết bác sĩ phục hình coi vị trí răng nhân tạo là quan trọng với phát âm. Đây là lý do vị trí và chiều cao răng cửa được thử trước bằng răng tạm trong điều trị implant toàn hàm.

Dưới đây là các yếu tố liên quan đến phát âm mà bài báo chỉ ra.

• Kích thước dọc, hay chiều cao khớp cắn.
• Độ cao của mặt phẳng nhai.
• Răng cửa trên nằm ra trước hay lùi sau bao nhiêu.
• Hình dạng và độ dày bề mặt vòm miệng phía trước.
• Phục hình kéo dài về phía sau vòm miệng bao xa.

Điều gì thay đổi khi chuyển từ hàm giả sang implant toàn hàm cố định?

Tài liệu KDCA về phục hình tháo lắp giải thích rằng hầu hết hàm giả tựa lên nướu. Vì vậy tài liệu lưu ý chúng có thể lỏng ra khi ăn hoặc nói.

Hàm giả toàn bộ được giữ bằng lực hút, như một cái giác hút. Độ giữ của nó có hạn, nên có thể lỏng khi miệng cử động hoặc nhai. Hàm giả dưới, nằm quanh lưỡi, còn ít độ giữ và độ ổn định hơn.

Tài liệu liệt kê những hạn chế sau của hàm giả.

• Có thể lỏng ra khi ăn hoặc nói.
• Cảm giác lạ và chỉ đạt khoảng 20–30% hiệu quả của răng thật.
• Không nên cắn bằng răng cửa của hàm giả toàn bộ, vì có thể làm hàm bật ra.
• Theo thời gian, nướu co lại, có thể gây khe hở hoặc đau.

Thông tin về phẫu thuật implant của Trung tâm Y khoa Asan liệt kê nói không rõ là một vấn đề implant có thể cải thiện. Tài liệu cũng nêu hàm giả khó chịu và áp lực gây đau lên nướu.

Cùng nguồn này nói răng nhân tạo được gắn cố định lên implant bằng vít hoặc xi măng. Implant toàn hàm cố định được cấu tạo khác với hàm giả về việc lỏng ra khi nói.

Điều này không có nghĩa là việc nói sẽ dễ ngay khi bạn chuyển sang răng cố định. Bài báo của Yonsei nói hầu hết mọi người tìm lại được kiểu nói bình thường sau khi có hàm giả mới.

Tuy vậy một số người mất nhiều thời gian để thích nghi với hình dạng vòm miệng mới, và bệnh nhân lớn tuổi có thể thấy nói rõ khó hơn. Bài báo nói về hàm giả, nhưng bề mặt tiếp xúc mới của lưỡi cũng đáng suy nghĩ với implant toàn hàm.

Mất bao lâu để thích nghi phát âm?

KDCA nói cần một thời gian điều chỉnh với hàm giả đầu tiên hoặc hàm giả thay mới. Miệng rất nhạy, nên ngay cả thay đổi nhỏ lúc đầu cũng có thể thấy lạ.

Thích nghi với phát âm, nhai, cảm giác lạ và đau mất vài tuần đến vài tháng. Tốc độ và mức độ khác nhau ở mỗi người.

Tài liệu khuyên như sau.

• Đọc báo thành tiếng.
• Bắt đầu với thức ăn mềm như trứng hấp.
• Nêu mọi khó chịu khi tái khám định kỳ để được điều chỉnh.

Hợp tác với việc tái khám có thể giúp bạn thích nghi nhanh hơn. Sau implant toàn hàm, nên nói về phát âm trước hết trong những lần khám này.

Một nghiên cứu được bài báo Yonsei trích dẫn thấy phát âm cải thiện theo thời gian, nhưng âm /s/ khó cải thiện. Vì vậy bài báo kêu gọi chú ý đặc biệt khi chế tạo phục hình.

Bài báo cũng trích các báo cáo rằng người đeo hàm giả thường không nhận ra vấn đề phát âm của chính mình. Bài báo liên hệ điều này với khả năng nghe hơn là bản thân việc nói.

Sau implant toàn hàm, nên dành thời gian để kiểm tra phát âm một cách có chủ đích. Thay vì dựa vào cảm giác, hãy nghe những câu hoặc con số định sẵn.

Nguyên nhân của âm bị xì hơi được tìm ra thế nào?

Trong bài báo, một bệnh nhân 77 tuổi nói ở lần tái khám đầu sau khi có hàm giả trên mới rằng các âm bị xì hơi. Bệnh nhân đã quay lại dùng hàm giả cũ.

Khi được yêu cầu đếm thành tiếng từ 30 đến 40, bệnh nhân tạo ra âm /s/ xì hơi như huýt sáo. Chiều cao khớp cắn, mặt phẳng nhai và vị trí răng cửa đều bình thường.

Nguyên nhân là vòm miệng phía trước của hàm giả mới lõm hơn hàm cũ. Phần trước mỏng làm luồng khí rộng ra và tạo âm huýt sáo, bài báo giải thích.

Nếu phần trước quá dày, lưỡi và vòm miệng quá gần nhau, có thể gây nói ngọng. Vì vậy bài báo cũng cảnh báo không nên làm quá dày.

Nhóm điều trị thêm một vật liệu mềm vào vùng đó và tạo hình trong khi bệnh nhân đếm thành tiếng. Sau đó họ thay bằng nhựa cứng, và bệnh nhân nói âm xì hơi dừng ngay lập tức.

Họ xác nhận kết quả bằng bản đồ vòm miệng, cho thấy nơi lưỡi chạm vòm miệng, và bằng phần mềm phân tích âm thanh. Ở các lần tái khám sau 1, 3 và 6 tháng, không có than phiền về phát âm.

Bài báo cũng liệt kê các nguyên nhân khác. Âm /s/ xì hơi có thể do răng hàm đặt quá lùi vào trong, để lại quá ít chỗ cho lưỡi. Việc chiều cao khớp cắn có thoải mái không cũng nên được đánh giá.

Bài báo kết luận rằng vấn đề phát âm có thể phát sinh nếu các yếu tố phát âm bị bỏ qua khi chế tạo. Với implant toàn hàm, điều này gợi ý phát âm nên là một phần của việc thiết kế răng mới.

Nói với chúng tôi những điều sau khi tái khám implant toàn hàm sẽ giúp tìm ra nguyên nhân.

• Âm nào bị xì hơi hoặc mờ.
• Bắt đầu từ khi nào.
• Bạn vấp ở đâu khi đếm hoặc đọc thành tiếng.
• Người xung quanh nghe thấy thế nào.

Sự căng thẳng có ảnh hưởng đến phát âm không?

Bài báo nói vòm miệng mềm nâng lên với mọi âm trừ /n/, /m/ và /ng/. Nếu nó không cử động, đường mũi vẫn mở và giọng nói nghe như giọng mũi.

Phục hình kéo dài quá xa về phía sau có thể kích thích vòm miệng mềm và dẫn đến cứng cơ. Điều chỉnh chiều dài giải quyết việc này khá dễ.

Khi chiều dài đã đúng mà nói vẫn thấy khó, bài báo gợi ý yếu tố tâm lý có thể góp phần. Vì vậy bài báo nói bệnh nhân nên được cho biết rằng thư giãn quan trọng để nói rõ.

Nếu bạn thấy mình gồng miệng vì răng mới, hãy thoải mái nói ra khi tái khám. Thư giãn cũng là một phần của việc nói rõ với implant toàn hàm.

Khi nào phát âm được kiểm tra trong điều trị implant toàn hàm tại Busan?

Nhóm phục hình Trung tâm Y khoa Asan đã báo cáo một ca implant toàn hàm trên Journal of Dental Rehabilitation and Applied Science. Sau khi gắn răng tạm cố định, độ nâng đỡ môi và chiều cao khớp cắn được điều chỉnh.

Bộ răng tạm thứ hai đưa răng cửa trên ra trước 2 mm và nâng khớp cắn lên. Chiều dài răng cửa và hình dạng phía nướu được tinh chỉnh thêm nhiều lần.

Chức năng, thẩm mỹ, phát âm và vệ sinh sau đó được đánh giá trong 6 tháng và chuyển vào răng cuối. Bệnh nhân được ghi nhận là hài lòng với độ nâng đỡ môi, việc nhai và phát âm.

Trong ca implant toàn hàm trên của Yonsei, bệnh nhân thấy nói và nhai khó với hàm giả tạm và rất muốn có răng cố định. Hình dạng và khớp cắn của răng tạm được ghi lại bằng máy quét trong miệng cho thiết kế cuối.

Bệnh nhân này dùng phục hình tạm cố định khoảng một tháng. Sau khi xác nhận đã thích nghi với việc nhai và phát âm, điều trị chuyển sang răng cuối. Mỗi ca theo dõi một bệnh nhân, nên không ca nào hứa hẹn kết quả giống nhau.

Trong cả hai ca, hình dạng được thay đổi ở giai đoạn tạm. Với implant toàn hàm, giai đoạn này cũng là lúc lắng nghe và tìm ra điều cần điều chỉnh.

Hãy thử những điều sau trong giai đoạn tạm của implant toàn hàm.

1. Đếm thành tiếng từ 30 đến 40.
2. Đọc thành tiếng một đoạn dài, như báo.
3. Ghi lại âm nào bị xì hơi hoặc mờ.
4. Hỏi gia đình hoặc đồng nghiệp bạn nghe thế nào.

Vì mọi người thường bỏ sót vấn đề phát âm của chính mình, cảm nhận của người khác rất hữu ích. Hình dạng cuối của răng bạn có thể dựa trên những ghi chú này.

Tại Reset Dental Clinic, việc cho chúng tôi biết bạn nói chuyện kiểu gì mỗi ngày giúp chúng tôi kiểm tra phát âm của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Phát âm của tôi sẽ y như trước khi làm implant toàn hàm chứ?

Các nguồn nói tốc độ và mức độ thích nghi khác nhau ở mỗi người. Chúng không nói mọi người đều trở lại cùng một điểm sau một thời gian định sẵn. Vì vậy thay vì dự đoán, chúng tôi kiểm tra bằng cách nói trong giai đoạn tạm.

Nếu âm xì hơi vẫn còn theo thời gian thì sao?

Như trong báo cáo ca, bề mặt vòm miệng, vị trí răng cửa và chiều cao khớp cắn được kiểm tra lần lượt. Điều gì có thể điều chỉnh tùy vào cấu trúc của phục hình cố định. Khi tái khám, hãy nói chính xác âm nào làm bạn khó chịu.

Răng cố định có lỏng ra như hàm giả khi tôi nói không?

KDCA nói hàm giả có thể lỏng ra khi nói. Răng nhân tạo trên implant được gắn cố định bằng vít hoặc xi măng. Implant toàn hàm cố định được cấu tạo theo cách này, khác với hàm giả tháo lắp.

Tôi có thể trao đổi về implant toàn hàm bằng tiếng Việt ở Busan không?

Có. Chúng tôi có phiên dịch viên tiếng Việt hỗ trợ 1:1 từ buổi tư vấn đầu tiên cho đến khi kết thúc điều trị. Phòng khám gần lối ra số 2 ga Seomyeon (đi bộ 5 phút), đối diện khách sạn Lotte Busan, và bạn có thể gọi 010-8555-2854 (+82-10-8555-2854 nếu gọi từ nước ngoài).

Tài liệu tham khảo

• Khoa Phục hình, Trường Nha Đại học Yonsei, "Cải thiện phát âm bằng tạo hình lại vùng vòm miệng phía trước của hàm giả toàn bộ hàm trên: báo cáo ca," Tạp chí Hội Phục hình Hàn Quốc 60(1), 2022 — hầu hết bệnh nhân lấy lại phát âm bình thường với hàm giả mới, nhưng một số mất lâu để thích nghi với hình dạng vòm miệng mới và bệnh nhân lớn tuổi có thể gặp khó; kích thước dọc quá lớn ảnh hưởng âm hai môi; ảnh hưởng của mặt phẳng nhai và vị trí răng cửa; tiếp xúc vòm miệng cho /s/, /t/, /d/, /n/, /l/, /k/ và /g/; báo cáo rằng người đeo hàm giả thường không nhận ra vấn đề phát âm và /s/ khó cải thiện; âm /s/ xì hơi của bệnh nhân 77 tuổi truy ra do vòm miệng phía trước lõm, được sửa và xác nhận bằng bản đồ vòm miệng và phân tích âm thanh, không than phiền ở 1, 3 và 6 tháng; vòm miệng phía trước dày có thể gây nói ngọng; kéo dài quá mức kích thích vòm miệng mềm và gây giọng mũi; yếu tố tâm lý có thể có và tầm quan trọng của thư giãn; giới hạn do không có dữ liệu phát âm tương ứng trước khi sửa
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Phục hình tháo lắp" — hàm giả toàn bộ giữ bằng lực hút có thể lỏng khi cử động hoặc nhai, và hàm giả dưới ít độ giữ hơn; hàm giả có thể lỏng khi ăn hoặc nói; thích nghi với phát âm, nhai, cảm giác lạ và đau mất vài tuần đến vài tháng và khác nhau theo từng người; đọc báo thành tiếng, bắt đầu với thức ăn mềm và trao đổi khó chịu khi tái khám
• Thông tin xét nghiệm, thủ thuật và phẫu thuật Trung tâm Y khoa Asan, "Phẫu thuật implant" — nói không rõ và lo ngại thẩm mỹ nằm trong các vấn đề phẫu thuật implant có thể cải thiện; răng nhân tạo gắn cố định lên implant bằng vít hoặc xi măng
• Shin Hee-hyun và cộng sự, "Phục hồi toàn miệng cho bệnh nhân mất răng toàn bộ bằng phục hình cố định trên implant," Journal of Dental Rehabilitation and Applied Science 37(3), 2021, Khoa Phục hình Trung tâm Y khoa Asan — diễn tiến của một bệnh nhân: răng tạm cố định được điều chỉnh với nâng đỡ môi nhiều hơn và kích thước dọc tăng 1–2 mm, chức năng, thẩm mỹ, phát âm và vệ sinh được đánh giá trong 6 tháng, chiều dài răng cửa và hình dạng phía nướu được tinh chỉnh và chuyển vào phục hình cuối, bệnh nhân hài lòng với nâng đỡ môi, nhai và phát âm
• Khoa Phục hình, Trường Nha Đại học Yonsei, "Phục hồi implant cố định toàn hàm bằng quy trình số hóa quét trong miệng ở bệnh nhân mất răng toàn bộ hàm trên," Tạp chí Hội Phục hình Hàn Quốc 62(1), 2024 — diễn tiến của một bệnh nhân: khó nói và nhai với hàm giả tạm và rất muốn có răng cố định, khoảng một tháng với phục hình tạm cố định để xác nhận thích nghi nhai và phát âm trước phục hình cuối
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Cấy ghép implant nha khoa" — dùng vùng đã lâu không có răng có thể dẫn đến cắn vào lưỡi hoặc má lúc đầu, thích nghi dần trong 1–2 tháng