Đau dây thần kinh sinh ba hay đau răng? Giải thích tại Busan

• Đau dây thần kinh sinh ba (trigeminal neuralgia) là cơn đau nhói đột ngột giống như điện giật. Kéo dài từ vài giây đến 2 phút.
• Cơn đau hiếm khi xảy ra khi đang ngủ, khác với viêm tủy răng.
• Việc ăn uống, rửa mặt, đánh răng và nói chuyện có thể khởi phát cơn đau.
• Cơn đau có thể xuất hiện ở nơi cách xa vị trí thật sự có vấn đề.

Một bên mặt bỗng nhói lên như một tia sét, nhưng nha sĩ lại nói răng bạn hoàn toàn bình thường. Một số bệnh nhân đã đến vài phòng khám với cơn đau kiểu này trước khi tìm đến chúng tôi ở Seomyeon, Busan. Tại Reset Dental Clinic, bạn có thể trải qua từng bước điều trị cùng dịch vụ phiên dịch tiếng Việt 1:1.

Đau từ răng và đau từ dây thần kinh có biểu hiện khác nhau, và đau dây thần kinh sinh ba là ví dụ kinh điển của đau thần kinh vùng mặt. Bài viết này trình bày cách phân biệt hai loại đau đó.

Chúng tôi sử dụng các nguồn công khai trong bài viết này. Đó là các mục về bệnh lý dây thần kinh sinh ba và viêm tủy cấp trong từ điển bệnh lý của Trung tâm Y tế Asan. Chúng tôi cũng dùng các trang của Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA về đau răng, đau mạn tính và về gây tê tại chỗ trong nha khoa.

Dây thần kinh sinh ba là gì, và đau dây thần kinh sinh ba là gì?

Nguồn tin mô tả dây thần kinh sinh ba là một dây thần kinh sọ. Nó mang cảm giác đau và nhiệt độ từ vùng mặt và đầu về não.

Bệnh lý dây thần kinh sinh ba là tình trạng dây thần kinh này trải qua một thay đổi do bệnh lý. Nó dẫn đến cảm giác bất thường ở mặt và yếu cơ nhai.

Khi triệu chứng chính là đau, tình trạng này được gọi là đau dây thần kinh sinh ba. Nguồn tin gọi đây là một dạng đau dây thần kinh sọ tương đối phổ biến.

Theo mục từ của Trung tâm Y tế Asan, tình trạng này xảy ra ở khoảng 4,5 người trên 100.000 người mỗi năm. Đây là tình trạng tương đối phổ biến ở phụ nữ từ tuổi trung niên trở lên.

Các thuật ngữ dưới đây sẽ xuất hiện nhiều lần trong bài viết này. Hiểu rõ chúng giúp bạn dễ dàng mô tả cơn đau của mình với nha sĩ hoặc bác sĩ hơn.

Đau dây thần kinh sinh ba là vấn đề của dây thần kinh, không phải vấn đề của răng. Chính điều này lý giải vì sao chỉ điều trị răng thôi có thể không làm hết đau.

Đau dây thần kinh sinh ba có cảm giác như thế nào?

Nguồn tin mô tả cơn đau bằng những từ ngữ rất cụ thể. Đau dây thần kinh sinh ba thường xuất hiện ở một bên mặt. Nó chủ yếu ảnh hưởng đến vùng do nhánh thứ hai và thứ ba của dây thần kinh sinh ba chi phối.

Một cơn đau dữ dội, như bị đâm bằng một cây dùi nhọn hay một con dao, ập đến đột ngột. Nó có cảm giác như một dòng điện mạnh chạy qua. Cơn đau kéo dài từ vài giây đến 2 phút rồi dịu đi.

Những cơn đau này hiếm khi xảy ra khi đang ngủ. Đây là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất để phân biệt đau thần kinh với đau răng.

Cơn đau có thể khó chịu đựng đến mức khiến khuôn mặt giật lên trong giây lát. Nguồn tin gọi đây là co giật đau đớn.

Cơn đau có thể tự xuất hiện. Nó cũng có thể bị khởi phát bởi việc nói chuyện hoặc nhai thức ăn.

Chạm vào một vị trí nhất định trên mặt cũng có thể khởi phát cơn đau. Vị trí này được gọi là điểm kích phát.

Có một điểm quan trọng nữa. Cơn đau chủ yếu xuất hiện ở nhánh hàm trên và hàm dưới, và nó có thể xuất hiện ở một nơi khá khác so với nơi thật sự có vấn đề. Các cảm giác khác trên mặt thường vẫn bình thường.

Gộp lại, nguồn tin liệt kê những đặc điểm sau của một cơn đau:

• một cơn đau nhói đột ngột giống như điện giật
• thường ở một bên mặt, tại vùng nhánh thứ hai và thứ ba
• kéo dài từ vài giây đến 2 phút rồi dịu đi
• hiếm khi xảy ra khi đang ngủ
• đôi khi cảm nhận được ở một nơi cách xa vị trí thật sự có vấn đề
• các cảm giác khác trên mặt thường vẫn bình thường

Những yếu tố có thể khởi phát cơn đau là những việc rất bình thường trong sinh hoạt hằng ngày.

• ăn uống và nhai
• rửa mặt
• đánh răng
• nói chuyện
• chạm vào điểm kích phát trên mặt

Vì các yếu tố khởi phát quá đỗi bình thường, một số người bắt đầu tránh đánh răng hoặc ăn nhai ở một bên. Điều này đáng để nói với nha sĩ của bạn, vì nó cho biết rất nhiều về kiểu diễn tiến của cơn đau.

Đau dây thần kinh sinh ba khác đau răng như thế nào?

Đặt mục từ về viêm tủy cấp cạnh mục từ về đau dây thần kinh sinh ba giúp sự khác biệt trở nên rõ ràng. Viêm tủy là tình trạng viêm của tủy bên trong răng.

Cơn đau do viêm tủy trở nên nặng hơn vào ban đêm. Nó cũng nặng hơn khi uống nước lạnh hoặc ăn đồ ngọt.

Thuốc giảm đau có tác dụng rất ít với cơn đau viêm tủy. Nó thậm chí có thể có cảm giác giống như đau nửa đầu hoặc đau tai, và không dịu đi trong vài giây.

Ngược lại, đau dây thần kinh sinh ba lóe lên rồi qua đi trong khoảng vài giây đến 2 phút. Nó hiếm khi xảy ra khi đang ngủ, và những va chạm nhẹ như rửa mặt hay đánh răng có thể khởi phát cơn đau.

Việc phân biệt hai loại đau này quan trọng vì một lý do đơn giản. Nếu đau thần kinh bị nhầm thành vấn đề về răng, bệnh nhân có thể nhận điều trị mà mình không cần đến.

Bảng này chỉ mang tính tham khảo, không phải chẩn đoán. Cả hai loại đau đều có thể khó xác định, nên vẫn cần thăm khám trực tiếp.

Đau viêm tủy nặng nhất vào ban đêm, trong khi đau dây thần kinh sinh ba hiếm khi ập đến lúc đang ngủ. Nếu bạn chỉ nhớ một câu trong bài viết này, hãy nhớ câu đó.

Nguyên nhân gây bệnh lý dây thần kinh sinh ba là gì?

Nguồn tin nêu chấn thương là nguyên nhân phổ biến nhất gây bệnh lý dây thần kinh sinh ba. Một cú va đập mạnh vào nền sọ có thể làm tổn thương dây thần kinh sinh ba khi nó đi qua khu vực phức tạp đó.

Trong những trường hợp như vậy, các dây thần kinh sọ khác và cấu trúc lân cận thường cũng bị tổn thương cùng lúc.

Trong số các nguyên nhân nhiễm trùng, phổ biến nhất là bệnh zona thần kinh. Nhiễm trùng tai, hoặc nhiễm trùng ở đỉnh xương đá, cũng có thể lan đến hạch thần kinh hoặc rễ thần kinh.

Khi đó, nhiễm trùng có thể ảnh hưởng đến cả dây thần kinh sinh ba và dây thần kinh vận nhãn ngoài cùng một lúc.

Nguồn tin bổ sung thêm các nguyên nhân khác. Khối u ở nền não có thể chèn ép dây thần kinh sinh ba.

Những thay đổi do bệnh lý ở xoang hang hoặc khe ổ mắt trên, nơi dây thần kinh đi qua, cũng có thể gây ra tình trạng này.

Không nguyên nhân nào trong số này bắt nguồn từ răng. Đó là lý do vai trò của nha sĩ là loại trừ vấn đề về răng rồi chuyển bạn đến chuyên khoa phù hợp khi cần.

Đau dây thần kinh sinh ba được chẩn đoán như thế nào?

Nguồn tin giải thích một điều cho thấy rõ bản chất của tình trạng này. Bệnh lý dây thần kinh sinh ba không được xác nhận bằng các xét nghiệm khách quan như chụp hình ảnh hay xét nghiệm máu.

Chẩn đoán dựa vào triệu chứng của bệnh nhân và kiểu diễn tiến của cơn đau. Vì lý do đó, cần hiểu chính xác các đặc điểm của đau dây thần kinh sinh ba.

Nguồn tin cũng nêu ra kiểu diễn tiến mà bác sĩ tìm kiếm. Những hành động vô hại như ăn uống, rửa mặt, đánh răng và nói chuyện khởi phát cơn đau.

Cơn đau ập đến như tia chớp và chạy dọc theo vùng do dây thần kinh sinh ba chi phối.

Điều này có nghĩa là chính lời mô tả của bạn trở thành thông tin chẩn đoán then chốt. Ghi chú được giữ lại trong vài ngày có thể giúp ích rất nhiều.

Trước buổi khám, hãy cố gắng ghi lại những điều sau cho mỗi lần đau.

1. Cơn đau bắt đầu khi nào, kể cả thời điểm trong ngày.
2. Kéo dài bao lâu, tính bằng giây hoặc phút.
3. Bạn đang làm gì lúc đó, chẳng hạn như ăn uống, đánh răng, nói chuyện hay rửa mặt.
4. Cơn đau có từng đánh thức bạn dậy vào ban đêm không.
5. Cơn đau ở bên mặt nào, và có vẻ ở vị trí nào.

Nha sĩ tại Busan kiểm tra điều gì trước tiên?

Trang của KDCA về đau răng và đau mạn tính giải thích rằng các dây thần kinh của khoang miệng và vùng mặt đan xen chặt chẽ với nhau. Cách cơn đau biểu hiện có thể thay đổi theo tình trạng thể chất và tinh thần của bạn.

Vì vậy công việc đầu tiên tại phòng khám nha là tìm ra hoặc loại trừ nguyên nhân từ răng. Chúng tôi kiểm tra bằng X-quang và thăm khám, xem xét các điểm sau.

• có sâu răng hay không
• có viêm ở đầu chân răng hay không
• răng có bị nứt hay không
• cơn đau có đến từ nướu hay không

Nếu không tìm thấy nguyên nhân từ răng, chúng tôi sẽ chuyển sang bước tiếp theo. Mục từ về viêm tủy cấp cũng ghi chú rằng viêm tủy được chẩn đoán bằng cách kiểm tra ống tủy trên phim X-quang.

Cùng trang của KDCA đó khẳng định khớp cắn lệch không phải lúc nào cũng gây đau. Nếu khớp cắn trông có vẻ hơi lệch, không nên vội quy kết đó là nguyên nhân gây đau, và việc mài răng vì lý do đó cần hết sức thận trọng.

Cũng có một trang riêng của KDCA về gây tê tại chỗ trong nha khoa. Cách cơn đau phản ứng với việc gây tê đôi khi có thể giúp phân biệt các loại đau, nên chúng tôi có thể giải thích lựa chọn này tại phòng khám.

Trang của KDCA mô tả gây tê tại chỗ theo các điểm sau.

• làm tê các dây thần kinh quanh khu vực điều trị và ngăn cảm giác đau, nhiệt độ, áp lực và xúc giác
• không ảnh hưởng đến ý thức, khác với gây mê toàn thân hoặc an thần
• có thể dùng như gây tê chẩn đoán để tìm nguyên nhân gây đau, và để làm dịu đau thần kinh
• có thể xảy ra dị ứng hoặc kháng thuốc, nên tiền sử bệnh của bạn sẽ được kiểm tra trước khi điều trị

Bạn nên đến khoa nào? Trước tiên hãy tìm hiểu xem cơn đau có đến từ răng và nướu hay không.

Nếu nha sĩ không tìm thấy nguyên nhân, bước tiếp theo là gặp bác sĩ chuyên khoa thần kinh. Nguồn tin nêu chấn thương, zona thần kinh và khối u là các nguyên nhân, nên chuyên khoa phù hợp sẽ quyết định cần làm xét nghiệm nào.

Các câu hỏi thường gặp

Tôi đã điều trị răng rồi nhưng vẫn còn đau. Vì sao vậy?

Đáng để xem lại kiểu diễn tiến của cơn đau. Nguồn tin liệt kê các cơn đau ngắn từ vài giây đến 2 phút, hiếm khi xảy ra khi đang ngủ, và các yếu tố khởi phát như rửa mặt hay đánh răng là dấu hiệu của đau dây thần kinh sinh ba. Nếu cơn đau của bạn khớp với kiểu này, cũng nên kiểm tra các nguyên nhân nằm ngoài răng.

Tôi không xác định được răng nào đau. Điều đó có bình thường không?

Có thể có. Đau dây thần kinh sinh ba có thể xuất hiện ở nơi cách xa vị trí thật sự có vấn đề. Mục từ về viêm tủy cũng nói rằng đau răng có thể giống như đau nửa đầu hoặc đau tai, nên cả hai đều cần được kiểm tra qua thăm khám trực tiếp.

Thuốc giảm đau có giúp ích không?

Các nguồn tin được dùng ở đây không mô tả chi tiết về điều trị bằng thuốc cho đau dây thần kinh sinh ba, nên chúng tôi sẽ không đề cập đến điều đó. Mục từ về viêm tủy có nói rằng thuốc giảm đau có tác dụng rất ít với cơn đau viêm tủy, nên phản ứng của bạn với thuốc là một manh mối hữu ích.

Tôi có thể khám điều này bằng tiếng Việt tại Busan không?

Có. Chúng tôi cung cấp dịch vụ phiên dịch tiếng Việt 1:1 từ buổi tư vấn đầu tiên cho đến khi kết thúc điều trị. Phòng khám nằm gần lối ra số 2 ga Seomyeon (đi bộ 5 phút), đối diện khách sạn Lotte Busan, và bạn có thể gọi 010-8555-2854 (+82-10-8555-2854 nếu gọi từ nước ngoài).

Tài liệu tham khảo

• Từ điển bệnh lý Trung tâm Y tế Asan, "Bệnh lý dây thần kinh sinh ba" — định nghĩa dây thần kinh sinh ba và bệnh lý dây thần kinh sinh ba; đau dây thần kinh sinh ba là dạng mà đau là triệu chứng chính, khoảng 4,5 người trên 100.000 người mỗi năm và tương đối phổ biến ở phụ nữ từ tuổi trung niên; nguyên nhân gồm chấn thương, zona thần kinh và khối u ở nền não; cơn đau nhói một bên ở vùng nhánh thứ hai và thứ ba kéo dài vài giây đến 2 phút; hiếm khi xảy ra khi đang ngủ; co giật đau đớn, điểm kích phát và cơn đau xuất hiện xa vị trí thật; chẩn đoán dựa vào triệu chứng và kiểu diễn tiến thay vì chụp hình ảnh hay xét nghiệm máu
• Từ điển bệnh lý Trung tâm Y tế Asan, "Viêm tủy cấp" — định nghĩa viêm tủy là viêm của tủy răng; đau do sâu răng được giảm bằng thuốc giảm đau trong khi đau viêm tủy gần như không đáp ứng; đau nặng hơn vào ban đêm và với nước lạnh hoặc đồ ngọt; đau răng có thể giống đau nửa đầu hoặc đau tai; chẩn đoán bằng cách kiểm tra ống tủy trên X-quang
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Đau răng và đau mạn tính" — các dây thần kinh của khoang miệng và vùng mặt đan xen chặt chẽ với nhau, và cách cơn đau thay đổi theo tình trạng thể chất và tinh thần; cần đánh giá khớp hàm và khớp cắn cùng nhau; khẳng định khớp cắn lệch không phải lúc nào cũng gây đau
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Gây tê tại chỗ trong nha khoa" — định nghĩa gây tê tại chỗ và cách nó ngăn cảm giác đau, nhiệt độ, áp lực và xúc giác; không ảnh hưởng đến ý thức, khác với gây mê toàn thân hoặc an thần; lợi ích của gây tê tại chỗ; gây tê chẩn đoán để tìm nguyên nhân gây đau, kiểm soát chảy máu tại chỗ và làm dịu đau thần kinh; khả năng dị ứng hoặc kháng thuốc và nhu cầu kiểm tra tiền sử bệnh trước điều trị; các loại gây tê bề mặt, gây tê thấm và gây tê vùng