Dị ứng vật liệu nha khoa ở Busan: làm sao biết chắc?

• Dị ứng thật sự với vật liệu nha khoa không phải chuyện thường gặp, nhưng vẫn có thể xảy ra.
• Niken là nguyên nhân hay gặp nhất.
• Triệu chứng xuất hiện đúng chỗ vật liệu tiếp xúc, chứ không ở nơi nào khác.
• Muốn xác định chắc chắn thì cần làm test áp da (patch test) tại phòng khám da liễu.

Nhiều người đến chỗ chúng tôi và kể rằng từ khi gắn mão răng thì một bên nướu cứ ê ê. Phần lớn các trường hợp không phải do vật liệu, tuy đôi khi đúng là do vật liệu. Phòng khám Nha khoa Reset ở Seomyeon, Busan có phiên dịch tiếng Việt đi cùng bạn theo kiểu 1:1, từ buổi tư vấn đầu tiên cho đến khi kết thúc điều trị.

Bài viết này dành cho người Việt đang sống tại Hàn Quốc hoặc sang Hàn Quốc để điều trị.

Khoang miệng lúc nào cũng ấm và ẩm, còn độ axit thì lên xuống liên tục.

Kim loại đặt trong môi trường đó sẽ tan ra một lượng rất nhỏ. Các ion đó chạm vào niêm mạc, và với phần lớn mọi người thì không có chuyện gì xảy ra sau đó.

Tuy vậy, có những cơ thể lại nhạy cảm với một kim loại nào đó. Khi ấy phản ứng sẽ nổi lên ngay chỗ kim loại đó tiếp xúc.

Đó là dị ứng tiếp xúc, giống như vùng da ngứa dưới chiếc bông tai. Trong miệng thì nó biểu hiện bằng cảm giác ê rát và đỏ, chứ không phải ngứa.

Đây không phải là thứ hay gặp, nên chúng tôi đi tìm những nguyên nhân khác trước.

Vật liệu nha khoa có thể gây dị ứng không?

Chuyện đó có thật xảy ra không?

Có xảy ra, nhưng không nhiều. Trong số những người đến khám với niềm tin chắc chắn rằng vật liệu là thủ phạm, chỉ ít người thật sự bị dị ứng.

Phần lớn trường hợp là do miếng phục hình gắn cao quá, có cạnh sắc, hoặc hở ở đường viền nên bị rò. Chúng tôi kiểm tra ba điều đó trước khi nghi đến vật liệu.

Chúng tôi loại trừ những gì trước tiên?

Bốn vấn đề bình thường sau đây giải thích được phần lớn các ca nướu bị ê.

Vì sao phải giữ đúng thứ tự đó?

Vì như vậy nhanh hơn. Phần lớn mọi người dễ chịu hơn ngay khi kích thích đó được lấy đi.

Chỉ cần mài bớt một điểm cao là cảm giác ê dịu xuống ở nhiều người. Nếu vẫn còn gì đó, chúng tôi mới chuyển sang xem vật liệu.

Ảnh và ghi chú được lưu lại suốt quá trình. Hồ sơ đó chính là bằng chứng khi cần tính đến chuyện dị ứng.

Bạn sẽ được hỏi những gì trong buổi khám?

Trước tiên chúng tôi nghe hết câu chuyện của bạn. Bắt đầu từ khi nào và đau theo kiểu nào là hai manh mối lớn nhất.

Chúng tôi cũng hỏi bạn ăn gì thì đau. Đồ lạnh và đồ cay chỉ về hai hướng khác nhau.

Dị ứng vật liệu nha khoa chỉ hiện ra ở chỗ tiếp xúc. Chuyện nổi mề đay toàn thân vì một vật liệu nha khoa thì rất hiếm.

Những kim loại nào dễ gây phản ứng nhất?

Loại nào bị nhắc đến nhiều nhất?

Niken. Đây là một trong những chất gây dị ứng tiếp xúc hay gặp nhất ở người.

Những người từng phản ứng với bông tai hay nút kim loại trên áo thường là đang phản ứng với niken. Crom và coban cũng thuộc cùng nhóm này.

Ba kim loại này rẻ và cứng, nên được dùng rộng rãi, trong đó có cả các hợp kim nha khoa thời trước.

Bây giờ vật liệu không kim loại đã phổ biến, nên người bệnh ít gặp chúng hơn.

Kim loại nào ít gây phản ứng?

Vàng và titan ít khi gây chuyện. Zirconia thì không phải kim loại, nó gần với sứ hơn.

Vì vậy chúng tôi thường đề nghị loại này cho những người bị dị ứng kim loại.

• Niken — nguyên nhân hay gặp nhất
• Crom — thường được dùng chung với niken
• Coban — dùng trong khung răng giả
• Vàng — phản ứng ít gặp
• Titan — phản ứng rất ít gặp
• Zirconia — không phải kim loại

Bạn nên nói trước cho chúng tôi biết điều gì?

Bạn hãy kể về mọi phản ứng mà bạn từng bị với bông tai. Chỉ một câu đó thôi cũng làm thay đổi việc chọn vật liệu.

Bạn cũng hãy nói nếu trong nhà có người bị dị ứng kim loại. Biết sớm thì ngay từ đầu chúng tôi đã chọn khác đi.

Bảng trên đã nói hết mọi chuyện chưa?

Chưa. Cùng một tên thương mại vẫn có thể chứa tỷ lệ các kim loại đó khác nhau.

Vì vậy chúng tôi đi tìm hồ sơ ghi lại thứ đã được dùng trong miệng bạn.

Bạn nên để ý những triệu chứng nào?

Nó trông như thế nào?

Niêm mạc ở chỗ tiếp xúc đỏ lên, với đường bờ khá rõ. Đôi khi bên trên có một mạng lưới trắng như mạng nhện hiện ra.

Cảm giác ê hoặc rát cứ kéo dài. Đồ cay chạm vào chỗ đó thì đau một cách khác thường.

Đôi lúc bề mặt loét ra và trông trắng. Điểm mách bảo nhiều nhất là nó xuất hiện ở bên nào.

Bên má đối diện vẫn lành lặn, nên chúng tôi so sánh bên trái với bên phải.

• Đỏ ở phía mà phục hình chạm vào
• Một mạng lưới trắng hiện lên bên dưới
• Cảm giác ê và rát
• Đau khác thường khi ăn đồ cay
• Bên kia trông bình thường

Có thể là chuyện khác không?

Còn rất nhiều nguyên nhân khác làm miệng bị ê. Khô miệng hay nhiễm nấm cũng trông na ná như vậy.

Thiếu sắt hoặc thiếu vitamin cũng làm lưỡi bị rát. Chúng tôi không kết luận chỉ dựa vào triệu chứng.

Chúng tôi theo dõi xem nó có đứng một chỗ quá một tháng hay không. Nếu nó đến rồi đi, thì khó mà là dị ứng.

Thời điểm khởi phát có nói lên điều gì không?

Thời điểm bắt đầu là một manh mối hữu ích. Bắt đầu ngay sau khi gắn thì khác với bắt đầu rất lâu sau đó.

Nếu xuất hiện trong vài ngày sau khi gắn, kích thích cơ học là nguyên nhân cần nghĩ đến trước. Còn nếu tăng dần lên sau nhiều tháng thì nghiêng về phía vật liệu hơn.

Có ảnh thì việc so sánh dễ hơn. Ảnh chụp bằng điện thoại của bạn là đủ dùng.

Amalgam có an toàn không, và vì sao nướu trông sẫm màu?

Amalgam là gì?

Amalgam là bạc và thiếc trộn với thủy ngân rồi để đông cứng lại. Khi đã cứng, thủy ngân bị giữ chặt bên trong và rất ít thoát ra.

Không có bằng chứng nào cho thấy lượng đó gây hại cho cơ thể.

Amalgam vẫn có thể gây phản ứng chứ?

Rất ít khi, nhưng có người phản ứng ở chỗ nó chạm vào, tức mặt trong má hoặc rìa bên của lưỡi.

Một mạng lưới trắng cùng chút ánh đỏ chỉ nằm đúng ở chỗ đó. Khi ấy chúng tôi thay miếng trám đó bằng vật liệu khác.

Niêm mạc thường hồi phục trong vài tuần. Nếu không có dị ứng thì một miếng amalgam còn tốt không cần phải thay.

• Mạng lưới xuất hiện ngay chỗ tiếp xúc
• Thay vật liệu thường giúp cải thiện trong vài tuần
• Nếu không có phản ứng, chúng tôi để nguyên
• Đường viền hở là một lý do để thay
• Khi tháo bỏ thì dùng nhiều nước và máy hút

Nó được tháo bỏ bằng cách nào?

Chúng tôi dùng nhiều nước để bụi và hơi ít bay ra, đồng thời giữ đầu hút sát bên cạnh.

Trong thai kỳ thì chúng tôi chờ và làm sau. Những miếng trám đã hai mươi năm hoặc hơn là chuyện bình thường.

Nếu suốt thời gian đó chẳng có gì xảy ra, thì thường là sẽ không có gì xảy ra. Lý do để thay một miếng trám là đường viền hở, chứ không phải dị ứng.

Vậy thì vì sao nướu trông sẫm màu?

Thường thì đó không phải dị ứng. Có hai cách giải thích khác hay gặp hơn.

Một là phần lõi kim loại hiện xuyên qua lớp nướu đang mỏng đi, giống như một vệt bóng.

Hai là những hạt kim loại còn sót lại trong nướu từ rất lâu trước, giống như mực của hình xăm. Chúng không gây đau.

Thế thì xử lý chuyện đó ra sao?

Cả hai đều không phải dị ứng. Cả hai đều là vấn đề màu sắc, và chúng tôi có thể đổi nếu bạn không thích vẻ ngoài đó.

Hai dòng trên chỉ là chuyện màu sắc và không cấp bách. Chỉ hai dòng dưới mới liên quan đến dị ứng hoặc viêm.

Nướu mỏng thì để lộ nhiều hơn của cùng một miếng phục hình. Răng trước thì ai cũng thấy, nên chúng tôi làm loại không kim loại.

Dị ứng vật liệu nha khoa được xác định bằng cách nào?

Xét nghiệm đó là gì?

Đó là test áp da tại phòng khám da liễu. Các chất bị nghi ngờ được dán lên lưng.

Các miếng dán được đọc vào ngày thứ hai và ngày thứ tư. Kết quả cho thấy kim loại nào gây phản ứng.

Bạn mang kết quả đó đến cho chúng tôi và chúng tôi chọn vật liệu không có kim loại đó. Chúng tôi không làm xét nghiệm này tại chỗ, và sẽ chỉ cho bạn nơi làm.

Vì sao không thay hết mọi thứ cho xong?

Chúng tôi không khuyên thay phục hình dựa trên phỏng đoán. Tháo một mão răng còn tốt nghĩa là phải mài vào răng lần nữa.

Phần mất đi đó có thể lớn hơn cái lợi thu được. Nên chúng tôi giữ đúng thứ tự: bỏ kích thích, chờ, rồi mới làm xét nghiệm.

Nếu xét nghiệm không cho thấy gì thì sao?

Nhiều người có kết quả âm tính, và bản thân điều đó cũng là một câu trả lời hữu ích. Khi ấy chúng tôi quay lại với khô miệng và các nguyên nhân khác.

Có khi nhiều kim loại cùng cho kết quả dương tính một lúc. Lúc đó chúng tôi lên kế hoạch điều trị không dùng kim loại nào cả.

Việc có cần đổi trụ phục hình của implant hay không thì được bàn riêng. Điều đó còn tùy vị trí và tùy kết quả xét nghiệm.

Những vật liệu không phải kim loại có gây phản ứng không?

Nhựa làm răng giả thì sao?

Phản ứng vẫn xảy ra, tuy ít khi. Nhựa acrylic làm răng giả là ví dụ thường được nhắc.

Nếu nhựa chưa trùng hợp đủ, một ít thành phần chưa phản ứng sẽ còn lại bên trong. Chỗ đó có thể kích thích niêm mạc, nên răng giả được làm cứng hoàn tất.

Nếu cả khoang miệng đỏ lên sau khi làm răng giả mới, chúng tôi sẽ nhìn về hướng đó. Còn đỏ ở riêng vùng dưới một chiếc răng giả thì hay là do nấm hơn.

Nếu bạn ngủ mà vẫn để răng giả trong miệng, thì gần như lần nào câu trả lời cũng là như vậy.

• Thành phần chưa trùng hợp đủ trong nhựa răng giả
• Các chất dán dùng trong quá trình điều trị
• Găng tay cao su latex
• Các thành phần trong thuốc sát khuẩn và nước súc miệng
• Chất tạo mùi và chất tạo bọt trong kem đánh răng

Kem đánh răng có thể gây ra chuyện đó không?

Có người phản ứng với chất tạo mùi trong kem đánh răng hoặc nước súc miệng. Biểu hiện là nứt khóe miệng hoặc lưỡi bị rát.

Khi ấy chúng tôi chuyển sang loại kem không có chất tạo mùi và chất tạo bọt. Bạn cũng hãy kể nếu từng phản ứng với găng tay latex.

Chúng tôi sẽ đổi sang găng tay làm bằng vật liệu khác. Trong số những người thấy không thoải mái với một chiếc răng giả mới, ít ai bị dị ứng.

Phần lớn là do điểm tì đè hoặc do nấm, nên chúng tôi bắt đầu từ đó.

Còn niềng răng thì sao?

Dây cung chỉnh nha thường có chứa niken, nên bạn hãy nói trước. Mắc cài có thể đổi sang loại sứ và dây cung đổi sang loại ít niken.

Máng trong suốt không chứa kim loại, nên phù hợp với một số người bị dị ứng kim loại. Tuy vậy, không phải ca nào cũng làm được bằng máng trong suốt.

Nếu trong lúc niềng răng mà nổi vết loét thì sao?

Phần lớn vết loét trong thời gian niềng là do cọ xát. Chỉ cần một chút sáp phủ lên chỗ đó là lành nhanh.

Nếu đúng chỗ đó cứ đỏ mãi, chúng tôi sẽ xem đến vật liệu. Với trẻ nhỏ, chúng tôi hỏi bố mẹ về các phản ứng với kim loại.

Niềng răng phải mang nhiều năm, nên kiểm tra trước khi bắt đầu là điều đáng làm. Đổi giữa đường sẽ làm thời gian điều trị dài thêm.

Tại phòng khám của chúng tôi ở Seomyeon, Busan thì kiểm tra những gì?

Những gì có thể làm mà không cần kim loại?

Lựa chọn bây giờ rất rộng. Cả răng trước và răng hàm đều có thể làm bằng sứ toàn phần.

Zirconia đủ cứng cho răng hàm. Trám răng thì dùng composite hoặc miếng inlay bằng sứ.

Trụ phục hình của implant theo tiêu chuẩn là titan, và phản ứng thì rất ít gặp. Đôi khi người ta dùng trụ zirconia thay thế.

Coban được dùng trong một số khung răng giả, và ở đó thì chúng tôi đổi thiết kế.

• Răng trước và răng hàm — sứ toàn phần
• Trám răng — composite hoặc sứ
• Trụ phục hình implant — titan
• Muốn tránh kim loại thêm nữa — zirconia
• Khung răng giả — thiết kế lại để dùng ít kim loại hơn

Có khi nào kim loại lại là lựa chọn hợp hơn?

Một số vị trí vẫn phù hợp với kim loại, chẳng hạn miếng phục hình buộc phải rất mỏng.

Ở đó chúng tôi dùng vàng, loại ít gây phản ứng. Việc chọn còn tùy vị trí và tùy lực cắn của bạn.

Chi phí cũng khác nhau, nên chúng tôi giải thích trước. Tránh kim loại thường làm chi phí tăng lên.

Chúng tôi không khuyên một lựa chọn làm tăng chi phí mà không cần thiết.

Bạn sẽ được xử lý theo trình tự nào?

Chúng tôi hỏi là chỗ nào và từ khi nào. Rồi chúng tôi đối chiếu ngày làm phục hình với ngày triệu chứng bắt đầu.

Chúng tôi chụp ảnh bên tiếp xúc và bên đối diện. Độ cao khớp cắn và các cạnh được điều chỉnh trước.

Việc đó giải quyết xong chuyện cho phần lớn mọi người. Nếu sau một tháng mà đúng chỗ đó vẫn còn, chúng tôi sẽ đề nghị làm test áp da.

Sau khi xét nghiệm thì sao?

Khi ấy chúng tôi làm lại phục hình mà không dùng kim loại đó. Chúng tôi đổi cái gần nhất trước, chứ không đổi hết một lượt.

Vài tuần sau chúng tôi xem lại niêm mạc. Nếu không có gì thay đổi thì dị ứng không phải là nguyên nhân.

Những câu chuyện về bông tai và dây đồng hồ thường chính là manh mối. Phòng khám chúng tôi ở gần ga Seomyeon, nên đi lại giữa phòng khám da liễu và chỗ chúng tôi rất thuận tiện; phiên dịch tiếng Việt cũng theo bạn trong cả những buổi hẹn đó.

Nhiều người không biết miếng phục hình của mình làm bằng gì. Trên phim X-quang, kim loại hiện lên trắng sáng còn sứ thì mờ hơn.

Những câu hỏi thường gặp

Tôi bị phản ứng với bông tai. Tôi vẫn cấy ghép implant được không?

Titan là một kim loại khác với niken. Phản ứng với titan rất ít gặp, nên phần lớn mọi người vẫn tiến hành được.

Tôi có phải tháo hết amalgam của mình không?

Nếu không có phản ứng và các đường viền còn tốt, bạn có thể để nguyên như vậy. Đường viền hở lại là một lý do riêng để thay.

Xét nghiệm dị ứng làm ở đâu, và tôi nên chờ bao lâu?

Test áp da được làm tại phòng khám da liễu và được đọc vào ngày thứ hai cùng ngày thứ tư. Chúng tôi dành một tháng sau khi đã bỏ kích thích rồi mới đi tiếp.

Tôi có thể điều trị dị ứng vật liệu nha khoa bằng tiếng Việt ở Busan không?

Được. Chúng tôi có thông dịch tiếng Việt 1:1 từ buổi tư vấn đầu tiên đến khi kết thúc điều trị, ở gần cửa số 2 ga Seomyeon, đối diện Lotte Hotel Busan. Hãy gọi 010-8555-2854, hoặc +82-10-8555-2854 nếu gọi từ nước ngoài.

Tài liệu tham khảo

• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Allergy" — cơ thể tạo ra phản ứng như thế nào
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Eczema" — khi kim loại là nguyên nhân, và việc làm test áp da
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Irritant Contact Dermatitis" — khác biệt giữa kích thích và dị ứng
• Cổng thông tin sức khỏe quốc gia KDCA, "Mercury in Daily Life" — lượng thủy ngân có trong amalgam